|
|
|
Y ‘Dry
Y ‘Dry.’ - Rhes o dri bwthyn a oedd yn wreiddiol yn adeilad a ddefnyddiwyd gan y gwaith mwyn. Roedd ger allanfa, ‘Lefel y Bad Isaf,’ (lower boat level) lle allanwyd rhan helaeth o’r ysbwriel a’r plwm. Roedd yr adeilad wedi ei rhanni i dri; efail, stordy a rhan agored lle gadawodd y gweithwyr ei dillad i sychu. Y rhan hyn a alwyd gan y gweithwyr gan y gair Saesneg, ‘The Dry.’ Gan fod llawer o fewnfudwyr o Gernyw yn gweithio yno roedd defnydd o’r Saesneg yn weddol gyffredin. Tua 1920 newidiwyd yr adeilad i dri bwthyn a alwyd,
Tŷ Newydd, Ger-y-Nant a Brynawel ond mae’r enw, ‘Dry,’ wedi sefyll hyd heddiw.
Yn rhedeg o flaen Y Dry a heibio i eglwys Sant Barnabas mae Heol y Dram.
Yma roedd yna rheilffordd fach lle tynnwyd y dramiau, llawn o fwyn a cherrig gan geffyl neu asyn i safle a alwyd, ‘Crusher.’ Yma chwalwyd y cerrig a tynnwyd y mwyn allan. Yn y 1700fed ganrif camlas oedd yma a cludwyd y cerrig mewn badau. Pan yn llawn roedd pwysau’r bad tua pum tunnell.
