Y Cysylltiad Americanaidd
John T Williams

Ganed John T Williams ar Fferm Cwmsaethau, Rhandir-mwyn yn 1839, yn fab i Barbara a Thomas Williams. Ymadawodd â’r ysgol leol yn 16 oed i fynd i weithio yng ngwaith plwm Nant-y-mwyn, ond yn 1859 pan oedd yn 20 oed, aeth John T. i America, gan hwylio o Abertawe a chyrraedd Efrog Newydd fis yn ddiweddarach. Ymgartrefodd yn Scranton, Pennsylvania, lle bu’n gweithio yng Nglofa Hampton i’r Delaware, Lockwana and Eastern Railroad Company. Ymhen fawr o dro, fodd bynnag, roedd John T. ar grwydr unwaith eto, a’r tro hon aeth i chwilio am aur yng Nghaliffornia. Yn 1861 hwyliodd ar fwrdd llong ager o Efrog Newydd i San Francisco. Bu yng Nghaliffornia am bum mlynedd, gan gloddio yn San Juan. Er na chafodd ei freuddwyd o ddod yn ddyn cyfoethog ei gwireddu, roedd John T. yn llawn penderfyniad. Dychwelodd i Scranton ac yn 1867 a phriodi â Mary Lewis o Neath, Pennsylvania. Roedd ei theulu hi’n hanu o Drecynon, ger Aberdâr yng Nghymru. Ymgartrefodd y ddau yn Hampton Street, Scranton, a chawsant bump o blant. Aeth John T. yn ôl i weithio yn y pyllau glo a daeth yn fforman. Fodd bynnag, dechreuodd fuddsoddi mewn cloddio a chafodd ei ddisgrifio mewn un cyfrifiad fel landlord a chyfalafwr. Yn 1874 roedd yn un o’r cyfranddalwyr gwreiddiol pan sefydlwyd y West Side Bank.

Yn 1884, ar ôl marwolaeth ei dad, bu John T. yn ymweld â'i fam yn Rhandir-mwyn. Yn fuan wedyn, cafodd ei enwebu gan y Blaid Weriniaethol fel ymgeisydd i fod yn ddeddfwr talaith Pennsylvania a chafodd ei ethol â mwyafrif o1300. Roedd hon yn swydd gyfrifol iawn. Mewn gwirionedd, roedd yn aelod o’r llywodraeth ar gyfer Talaith Pennsylvania gyda chyfrifoldeb dros weithredu deddfau’r dalaith.

Yn 1886 sefydlodd fusnes masnachol cyffredinol dan yr enw Williams and Co. Roedd mewn partneriaeth â John Williams arall, sef John H. Williams – ac roedd gwreiddiau hwnnw hefyd yn Rhandir-mwyn. Bu’n fenter lwyddiannus dros ben. Roedd John T. yn gyfarwyddwr y Scranton Packing Company yn ogystal, ac roedd wedi buddsoddi’n sylweddol yn y diwydiant glo. Roedd yn gyfarwyddwr a thrysorydd y Cambrian Mutual Fire Insurance Company.

Yn 1896 roedd John T. yn un o'r cynrychiolwyr yng Nghyngres Genedlaethol y Gweriniaethwyr yn St Louis lle cafodd William McKinley ei enwebu am y tro cyntaf yn ymgeisydd gweriniaethol ar gyfer Arlywyddiaeth yr Unol Daleithiau. Fe’i etholwyd yn 1897 a bu yn y swydd tan 1901.

Daeth John T. yn llywydd y West Side Bank a bu farw yn 1903.

(Rydym yn ddiolchgar i Martha Phillips, Scranton, wyres John T. Williams am yr wybodaeth hon).